Perfectionisme

perfectionisme

Wat is perfectionisme?

Jezelf echt laten zien zoals je bent is voor veel mensen spannend, omdat je je daarmee kwetsbaar opstelt. Je loopt de kans dat mensen je waarderen om wie je bent en wat je kunt. Maar je loopt ook het risico dat je pijn gedaan wordt of kritiek te verduren krijgt van anderen.

Om je hiervoor te beschermen gebruik je maskers of beschermingstechnieken. Een daarvan is perfectionisme. Perfectionisme is de innerlijke overtuiging dat door dingen perfect te doen je de pijn van verwijten en schaamte kunt minimaliseren of voorkomen.

Perfectionisme is gericht op de goedkeuring en waardering van anderen. En daarmee heb je meteen het probleem te pakken. Want op hoe anderen je zien heb je helemaal geen invloed. Daarmee streef je naar een onhaalbaar doel! Hoeveel tijd en energie je er ook insteekt. Het is een beschermingsmechanisme dat je weerhoudt om te groeien.

Perfectionisme ontstaat in de jeugd

Perfectionisme heb je vaak vanaf jongs af aan ontwikkeld. Thuis, in het gezin waar je bent opgegroeid. Perfectionistische kinderen hebben dan een gevoeligheid ontwikkeld voor de verwachtingen van de ouders naar hen. Dat zijn de kinderen die goed hun best doen op school, die goede cijfers halen op school en die zich gedragen bij anderen zoals de ouders vinden dat ze zich horen te gedragen. Perfectionistische kinderen zorgen ervoor dat ouders trots op hen kunnen zijn en daarmee geven ze hun ouders het gevoel dat ze het goed doen. Wat een daad van liefde!

Het streven naar perfectionisme leidt vaak tot de ontwikkeling van groot maatschappelijk succes en een sterke discipline. Je komt er ver mee! Maar perfectionisme heeft ook zijn keerzijde.

Omdat je je als iemand met perfectionisme van jongs af aan voegt naar wat anderen van je verwachten, ga je voorbij aan je eigen gevoelens, wensen en behoeften. Deze worden ontkend. De verwachtingen van de ander worden eigen verwachtingen van jezelf. Dus als je niet aan de verwachtingen kunt voldoen, faal je in eerste instantie in je eigen ogen. Het hebben van hoge verwachtingen van jezelf leidt daardoor makkelijk tot faalangst.

Maar de grootste negatieve kant van perfectionisme is wel dat het je weerhoudt van jezelf te zijn. En dat je je niet kunt ontwikkelen op jouw eigen manier in de richting die jij zelf wilt. Onbewust doe je jezelf en je omgeving daarmee tekort. Het is toch immers het grootste kado van jou aan jezelf en aan jouw omgeving te laten wij jij bent. Zoals Loesje zei: er zijn al zoveel anderen!

perfectionisme

Maar nu even terug naar de kenmerken die horen bij perfectionisme:

Gezond en ongezond perfectionisme

In de basis is het streven naar perfectie een prima eigenschap. De vraag is alleen: wie staat er aan het roer? Degene die aan de verwachtingen van anderen wil voldoen? Of degene die zich bewust is van zijn (of haar) kwaliteiten, maar die zelf zijn doelen stelt en de manier waarop hij deze doelen wil bereiken. Dit maakt het verschil tussen ongezond en gezond perfectionisme.

  • Ongezond perfectionisme. Je streeft altijd naar totale perfectie. Alleen het allerbeste resultaat is goed genoeg en als je dat niet haalt, verwijt je jezelf dat je onvoldoende je best hebt gedaan. Ook al is dit niet terecht. Omdat het onmogelijk is om altijd en overal het allerbeste resultaat te bereiken, stel je jezelf continu teleur. Je voelt je onzeker, bent extreem zelfkritisch en je laat je zelfwaardering afhangen van je prestaties in plaats van dat je tevreden bent met wie je bent. Als mensen je opbouwende kritiek geven, schiet je in de verdediging.
  • Gezond perfectionisme. Je verlangt veel van jezelf en je streeft naar kwaliteit, maar je weet wanneer je tevreden mag zijn over het resultaat. Als er iets mis gaat, raak je hier niet van in paniek, maar ga je snel aan de slag om er iets aan te doen. Je bent niet bang om fouten te maken en je reageert positief als mensen opbouwende kritiek geven. Je ziet fouten en feedback als mogelijkheden om te groeien en te leren. Je gaat enthousiast op in je werk en mensen zullen je bestempelen als gepassioneerd. Op deze manier streven naar perfectie is daarom niet schadelijk. De crux zit hem in het feit dat je zelf je richting bepaalt en dat je gevoel van eigenwaarde niet afhangt van wat mensen van je vinden.

Oorzaken van ongezond perfectionisme

Ongezond perfectionisme wordt veroorzaakt door angst. Angst voor afwijzing om wie je bent. Door perfect te zijn, probeer je deze afwijzing te voorkomen. Daarom ben je ook bang om te falen. Je zet je perfectionisme in om succes en waardering of liefde te krijgen. Vaak weten perfectionisten wel dat ze te hoge eisen aan zichzelf stellen, maar is er een vervelend stemmetje in hun hoofd dat hen steeds weer influistert dat ze niet deugen als ze minder dan perfect presteren.

Gevolgen van perfectionisme

Omdat mensen met perfectionisme voornamelijk gericht zijn op het leveren van foutloze prestaties, zijn ze vaak minder productief en effectief. Ze vertonen uitstelgedrag of ze kunnen zich helemaal verliezen in details waardoor ze veel langer met iets bezig zijn dan noodzakelijk is. Daarnaast is er weinig ruimte over voor plezier, groei en creativiteit.

Door hun vrees voor kritiek en negatieve feedback durven ze hun werk vaak niet met anderen te delen en beletten ze zichzelf om te leren van tips en verbeterpunten van anderen. Ze blijven het liefst in hun comfortzone en pakken taken aan die ze kennen en waarvan ze zeker weten dat succes verzekerd is.

Maar vaak is – hoe ironisch – juist hun perfectionisme de oorzaak van fouten. Door hun angst om fouten te maken leggen ze de lat zo onhaalbaar hoog dat er juist fouten worden gemaakt. Deze mensen leggen de lat daarna nog een stukje hoger, want: “Als ik dit keer nog harder werk, haal ik het wel”. Perfectionisme is dus eigenlijk een vicieuze, destructieve cirkel. En het gevolg hiervan is dat perfectionisten vaak een laag zelfbeeld hebben. Hun gevoel van eigenwaarde is namelijk gebaseerd op de goedkeuring van anderen. Dat maakt mensen die perfectionistisch zijn kwetsbaar.

Hoe pak je perfectionisme aan?

Niemand vindt het leuk om fouten te maken, bijna iedereen heeft behoefte aan een bepaalde mate van controle en het is heel menselijk om waardering te willen. Deze angsten volledig negeren is dan ook niet realistisch. Het is de kunst om ervoor te zorgen dat je weet wanneer je tevreden mag zijn en je werk goed genoeg is. Als je hiertoe in staat bent, ga je op een gezonde manier met perfectionisme om.

Een duidelijke hulpvraag stellen aan een hulpverlener kan gezien worden als een eerste stap in het loslaten van het perfectionistische zelfbeeld. Hier is moed voor nodig, want als perfectionist zul je je tekortkomingen moeten accepteren.

De volgende stap is het onderzoeken van je noden en behoeften en de emotionele aspecten hiervan. Immers, als je meer tot je eigen gevoel komt en stap voor stap deze behoeften erkent en hiermee rekening houdt, komt er een proces van zelfwaardering op gang. Over de langere tijd heb je de waardering van de ander steeds minder nodig en kun je het ongezonde perfectionisme beter sturen.

Helemaal weg zal het perfectionisme niet gaan. Het is immers een deel van jezelf. Maar als je in staat bent de positieve eigenschappen van perfectionisme in te zetten wanneer jij dat zelf wilt, brengt het je ver en heb je er minder last van. Met andere woorden: omarm je perfectionisme. Het is niet slecht! Maar gebruik het wanneer je het nodig hebt en anders niet.

Contact

Je kunt meer over mij lezen op deze pagina.

Wil je een keer met me samen zitten om te bekijken hoe ik je kan helpen met perfectionisme om te gaan?

Neem dan contact met mij op via onderstaand telefoonnummer of contactformulier.

 

Nicole Schasfoort
Coaching- en therapiepraktijk Schasfoort
Ansbalduslaan 46
5581 CX Waalre
Telefoon: 06-83009470
KVK: 70541183